Teresa Sadura-Sieklucka
Klinika Rehabilitacji, Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher

 

Jak odpowiednio zadbać o stawy? Jakie ćwiczenia pomagają w utrzymaniu odpowiedniej kondycji układu stawowego?

Aby zadbać o swoje stawy należy być aktywnym fizycznie, utrzymywać prawidłowa wagę, wykorzystywać ergonomię w pracy, unikać długotrwałego przebywania w jednej pozycji.

Stawy lubią ruch i to ruch w pełnym zakresie. Podczas ruchu staw jest odżywiany, maź stawowa jest rozprowadzana wewnątrz stawu, a to ona zmniejsza tarcie chrząstek stawowych. Funkcjonowanie stawu uzależnione jest od prawidłowego balansu mięśniowego. Niektóre mięśnie ulegaj skróceniu inne osłabieniu, a następnie zanikowi. Dlatego konieczne jest regularne wykonywanie ćwiczeń rozciągających. Dzięki takim ćwiczeniom zachowana będzie prawidłowa elastyczność tkanek miękkich, a co za tym idzie pełen zakres ruchu w stawie. Mięśnie z tendencją do osłabienia należy wzmacniać. Istotne jest odpowiednie dobranie obciążenia treningowego, aby uzyskać poprawę siły i masy mięśniowej a nie powodować przeciążenia stawów.

Jakie skutki zdrowotne ma zła kondycja stawów i do rozwoju jakich chorób prowadzi?

Zła kondycja stawów to przede wszystkim ból i jego dysfunkcja. Najczęściej obserwowaną chorobą stawów jest zwyrodnienie. Choroba zwyrodnieniowa dotyka najczęściej stawy kręgosłupa, kończyn dolnych i rąk.

Suplementacja jakich witamin jest ważna w utrzymywaniu odpowiedniej kondycji stawów?

Aby utrzymać dobra kondycję stawów, należy spożywać produkty bogate w substancje budujące chrząstkę i maź stawową. Dieta powinna zawierać białko pełnowartościowe, kwasy tłuszczowe Omega-3, a także witaminy przede wszystkim C, D i E. Witamina C zapewnia lepsze wchłanianie kolagenu, witamina D warunkuje kondycje naszych kości i mięśni, a witamina E działa przeciwzapalnie.

Mówi się, że sport to zdrowie, ale trenujących może spotkać wiele kontuzji, jakie są najczęstsze urazy wśród osób uprawiających sport i jak się przed nimi uchronić?

Sport to zdrowie, ale nie wyczynowy. U sportowców obserwujmy wcześniejsze występowanie zmian zwyrodnieniowych niż u osób nie trenujących. Do najczęstszych urazów u osób aktywnych fizycznie zaliczamy urazy tkanek miękkich (nadciągnięcie, naderwanie lub zerwanie ścięgien mięśni, więzadeł, skręcenie). Aby zapobiegać urazom należy: dobrze przygotować organizm do obciążenia treningowego (rozgrzewka, ćwiczenia rozciągające), odpowiednio dobrać obciążenie treningowe, zakończyć ponownym rozciąganiem. Istotna jest także dobrze zbilansowana dieta, błędy dietetyczne mogą sprzyjać wystąpieniu kontuzji.

 


 

Dr n. med. Jarosław Woroń
Dr n. med. Jarosław Woroń
Farmakolog kliniczny, Szpital Uniwersytecki w Krakowie, członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Badania Bólu

O czym warto pamiętać, aby leczyć skutecznie?

Badania epidemiologiczne prowadzone w Europie oraz USA wskazują, że ból przewlekły, niezależnie od przyczyny jego powstawania dotyczy około 20 proc. dorosłej populacji. W Polsce odsetek ten jest wyższy i wynosi 27 proc.

Częstość występowania bólu przewlekłego wzrasta wraz z wiekiem i dotyczy średnio 53 proc. osób powyżej 65 rż, natomiast u osób starszych powyżej 85 rż może dotyczyć nawet 56 proc. Jednym z najczęstszych przyczyn bólu, który pojawia się w narządzie ruchu jest choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęstszą chorobą układu ruchu. Rozwija się w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, której zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawu i umożliwienie przesuwania się powierzchni stawowych Z czasem uszkodzeniu ulegają również inne struktury – kość pod chrząstką stawową, torebka stawowa, otaczające staw więzadła, ścięgna i mięśnie. Skutkiem tego są ból i sztywność stawu, a następnie zniekształcenie jego obrysów oraz ograniczenie ruchomości. Farmakoterapia w chorobie zwyrodnieniowej stawów musi mieć charakter wielokierunkowy. Złożoność patomechanizmu jej powstawania oraz patomechanizm powstawania bólu powodują konieczność wykorzystania różnych mechanizmów farmakologicznych stosowanych w tym wskazaniu leków . Skuteczne leczenie bólu opiera się zarówno na stosowaniu analgetyków nieopioidowych do których należą niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz metamizol , opioidów , a także coraz większą rolę praktyczną odgrywają leki z grupy SYSADOA (wolno działające leki objawowe) do których zaliczamy chondroitynę, glukozaminę oraz wyciąg z awokado i soi. Leki te z uwagi na ich wielokierunkowy mechanizm działania są cennym uzupełnieniem efektu przeciwbólowego klasycznych analgetyków. W chorobie zwyrodnieniowej aktualnie nie poleca się stosowania paracetamolu, który w monoterapii jest nieskuteczny. Coraz większe znaczenie odgrywają leki przeciwdepresyjne w szczególności duloksetyna, które poprzez modulację zstępujących przeciwbólowych wykazuje znaczną skuteczność w leczeniu bólu.

Rosnące znaczenie mają także leki złożone, a w szczególności połączenia opioidów z NLPZ, które w leczeniu choroby zwyrodnieniowej wykazują działania wielokierunkowe. Nie bez znaczenia jest także stosowanie miejscowych postaci leków przeciwbólowych, których parametry farmakokinetyczne umożliwiają skuteczne działanie analgetyczne przy ograniczeniu ryzyka występowania ogólnoustrojowych objawów niepożądanych. Problemem polskiego pacjenta z dolegliwościami bólowymi jest to, że pomimo stosowania leków przeciwbólowych nie uzyskuje on skutecznej ulgi w bólu , co z kolei powoduje u niego lęk, bezsenność a nawet depresję. Wszystkie wymienione czynniki z kolei nasilają poczucie bólu, który nie tylko ulega chronifikacji ale także może zmieniać się jego charakter co w konsekwencji powoduje, że pacjent coraz bardziej cierpi. W leczeniu choroby zwyrodnieniowej najistotniejsze jest aby dobrać leczenie adekwatne do mechanizmu powstawania bólu jak i jego natężenia. Częstym błędem zarówno popełnianym przez lekarzy jak i pacjentów jest przewlekłe stosowanie leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które w znakomitej większości są dostępne bez recepty. Warto przypomnieć , że NLPZ mogą być stosowane w tej chorobie w najmniejszej skutecznej dawce, zawsze skojarzone z innymi lekami co poprawia ich skuteczność , a także zmniejsza ryzyko występowania działań niepożądanych, które w większości przypadków są zależne od dawki stosowanego leku. Drugim istotnym problemem praktycznym jest stosowanie suplementów diety, które nie mogą być stosowane w leczeniu.

Warto przypomnieć, że suplementy diety mogą powodować działania niepożądane oraz interakcje z innymi równocześnie stosowanymi lekami, które mogą doprowadzić w konsekwencji do pogorszenia kontroli bólu.